مسجد جامع کبیر یزد یکی از زیباترین و بی‌نظیرترین شاهکارهای معماری اسلامی ایران است که از دوران مختلف یادگاری‌های زیادی دارد.

                مسجد جامع یزد  مسجد جامع یزد

معرفی:

  • این بنا با قدمت 900 ساله در مرکز شهر و در بافت قدیم یزد قرار دارد.
  • بلندترین مناره‌های جفتی جهان متعلق به مسجد جامع یزد می‌باشد.
  • این بنا در متون تاریخی نام های دیگری چون مسجد جمعه شهرستان، مسجد جامع عتیق، مسجد جمعه قدیم و مسجد جامع نو دارد.
  • معماری این مسجد به قدری منحصر به فرد است که هر سال گردشگران بسیاری از اقصی نقاط دنیا به این نقطه سفر می‌کنند.
  • در سال 1313 مسجد جامع یزد در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید و اکنون تحت نظارت اداره اوقاف میباشد.

 

تاریخچه:

  • پایه‌های ساخت این مسجد در زمان ساسانیان بنا نهاده شد اما در آن زمان کاربری آتشکده را داشت.
  • طی سه دوره تاریخی قسمت‌های مختلفی به آن اضافه شد و تکمیل گردید.
  • مسجد جامع عتیق با طرح شبستانی در دوران عمرولیث صفاری بنا شد.
  • در دوران آل‌بویه شخصی به نام علاالدوله کالنجار که حاکم یزد بود بنای اولیه مسجد جامع قدیم را ساخت.
  • در قرن ششم هجری و به دستور گرشاسب از نوادگان علاالدوله این بنا تکمیل گردید.
  • ساختمان اصلی مسجد از آثار سید رکن الدین محمد قاضی است.
  • این بنا در ضلع غربی مسجد عتیق با یک ایوان و گنبد ساخته شد.
  • بعد از مرگ رکن الدین ایوان ناتمام ماند و شرف الدین علی یزدی در دوره تیموری ساخت ایوان را به پایان رسانید.
  • پس از آن در زمان امیر تیمور گنبد و ایوان کاشیکاری شدند.
  • در همین زمان کتیبه‌ای از سوره فتح با هنرمندی بهاالدین هزار اسب، از خوشنویسان آن دوره، در ایوان و گنبد افزوده شد.
  • در سال‌های بعد نیز اسامی دوازده امام بر کتیبه ایوان نوشته شدند.
  • ستون‌های مرمر، ستون کاشی، رواق‌های اطراف گنبد، بنای دومنار در دو طرف سردر مدخل، تعمیر کلی صحن، ساخت رواق‌های گچی و آجری اطراف صحن و شبستان غربی از تغییراتی بود که تا زمان قاجاریه به طول انجامید.
  • در واقع مسجد جامع یزد را می‌توان ترکیبی از 3 مسجد در ادوار مختلف و در طول 100 سال دانست.
  • مهمترین و آخرین مرمت‌ها مربوط به سال 1324 و به همت حاج سید علی محمد وزیری بوده است.

 

معماری:

  • سبک و شیوه معماری مسجد جامع یزد بر اساس گفته مرحوم پیرنیا، شیوه آذری است.
  • به این نوع معماری، معماری مغول یا ایرانی-مغول هم می‌گویند.
  • هنر و ظرافت بی‌نظیر معماری ایرانی در بخش‌های اصلی مسجد مانند شبستان، صحن، گنبد و مناره‌ها جلوه‌گر است.
  • زیباترین کاشیکاری، نقوش اسلامی و گره چینی را می‌توان در نمای ایوان بلند دید.
  • آجرهای ضربی، نقوش معلقی، کتیبه های کاشی معرق و کوفی بنایی بکار رفته در این بنا تحسین هر بیننده‌ای را برمی‌گزیند.

 

بخش‌های مختلف:

حال به بررسی بخش های مختلف این جاذبه تاریخی می پردازیم.

فضای جلوخان:

  • فضای جلوخان شامل حوضی 8 ضلعی و ستون مرمری در مقابل سردر است.
  • روی ستون کنده کاری‌هایی از نقوش حیوانات و گیاهان دیده می‌شود.
  • دو بیت شعر هم بر روی ستون نوشته شده است که به علت تخریب خوانا نیست.

سردر شرقی:

  • سردر شرقی اصلی‌ترین و بزرگترین سردر است.
  • ارتفاع این سردر 24 متر است و دو مناره بلند در دوطرف آن قرار گرفته است.
  • این فضا را می‌توان موزه کتیبه نامید زیرا انواع کتیبه‌های سنگی و کاشی که وقفنامه و فرامین حکومتی در ادوار مختلف در آنها وجود دارد در این مکان نصب شده است.

مناره ها:

  • مناره‌های بلند که گفته می‌شود بلندترین مناره‌های جهان هستند، نماد این مسجد هستند.
  • روی مناره‌ها کتیبه‌هایی با خط کوفی و کاشیکاری زیبایی حتی در بلندترین نقطه آن وجود دارند.
  • هر دوی این مناره‌ها دارای راه پله هستند.
  • ارتفاع مناره‌ها 52 متر و قطر آنها 8 متر است.
  • این دو مناره در دوران صفویه به بنا اضافه شدند اما در سال 1313 فروریختند و دوباره ساخته شدند.

کریاس:

  • کریاس که در زمان قدیم به آن دهلیز نیز میگفتند، فضای چهارگوشی است که سقف بلند و گنبدی شکلی دارد.
  • این فضا با آجر ساخته شده و لوح‌های سنگی روی دیوار آن نصب شده است.

محراب:

  • محراب این مسجد یکی از زیباترین و دیدنی‌ترین قسمت‌های مسجد است.
  • در تزیینات این فضا از گچ‌کاری، مقرنس‌کاری و کاشیکاری استفاده شده که منظره‌ای حیرت‌انگیز را به وجود آورده است.
  • این محراب تماما از سنگ مرمر ساخته شده است.
  • در دو طرف محراب دو مدخل وجود دارد. این دو مدخل راهروهای باریکی است که جهت عبور بانوان ساخته شده بوده تا بدون برخورد با مردان خود را به امام جماعت برسانند و سوالات خود را بپرسند.

صحن داخلی:

  • صحن داخلی جهت اقامه نماز استفاده می‌شده و دارای محرابی با کاشیکاری آبی رنگ است.
  • این صحن به سکوی مهتابی معروف است.

شبستان غربی و موزه:

  • شبستان غربی به شکل مستطیل است و پنجره‌های شبکه‌دار با کاشیکاری زیبا در قسمت بالای آن وجود دارد.
  • از سال 1393 از این مکان به عنوان موزه استفاده می‌گردند و بیش از 350 قلم از اشیای قدیمی مسجد جامع یزد مانند در چوبی، سماور قدیمی، ساعت و کاشیکاری های مسجد در این مکان نگهداری می‌گردند.

گرمخانه شرقی:

  • این گرمخانه به شبستان شازده معروف است و دارای 48 ستون مستطیل شکل پوشیده از کاشی‌های فیروزه‌ای میباشد.

ایوان اصلی:

  • ایوان اصلی هم به شکل مستطیل ساخته شده و قسمتی از سوره والفتح بر دیواره آن نقش بسته است.
  • در زیر ایوان اصلی 110 عدد از اسما مبارکه الهی با خط کوفی بصورت کاملا هماهنگ نقش بسته است.

گنبدخانه:

  • در گنبدخانه که از زیباترین بخش‌های مسجد است کتیبه‌هایی با اسامی خداوند و آیات قرآنی وجود دارد.
  • خوابیدگی لایه بیرونی گنبد از بخش‌های دیدنی برای معماران و گردشگران به شمار می‌آید.
  • منظور از خوابیدگی یعنی معمار بجای استفاده از قوس‌های تیز با ترکیب دو قوس به یک ترکیب زیبا و پایدار و مقاوم دست پیدا کند.
  • در تزیین گنبد از طرح زیبای گل صابونکی با ساقه‌ای مزین به نام الملک الله به خط کوفی استفاده شده است.

 

سایر اطلاعات:

  • آدرس: خیابان امام خمینی، مقابل برج ساعت، انتهای خیابان مسجد جامع
  • ساعات بازدید: 8 صبح الی 19:30
  • بهای بلیط: گردشگران ایرانی رایگان – گردشگران خارجی 20000 تومان

 

شما می توانید با سایر جاذبه های گردشگری یزد در آسان گردش آشنا شوید.